DOI: 10.33547/zlocka2025/1
Zagadnienia wstępne – prezentacja historii badań / Introduction – presentation of the research history
by Wojciech Rajpold 
1
1 – Muzeum Zamkowe w Sandomierzu, Polska
In: W. Rajpold (ed.), 2025. Materiały kultury złockiej ze zbiorów Muzeum Zamkowego w Sandomierzu / Materials of the Złota culture from the collection of the Castle Muzeum in Sandomierz, pp. 9-34. Pękowice – Sandomierz: Profil-Archeo.
Abstrakt: W rozdziale zaprezentowano historię badań nad kulturą złocką oraz główne założenia pracy, której celem jest przedstawienie i analiza materiałów tej jednostki kulturowej przechowywanych w zbiorach Muzeum Zamkowego w Sandomierzu. Rozdział podzielono na cztery zasadnicze części. Pierwsza część dotyczy przedwojennych badań nad kulturą złocką. Szczególną uwagę poświęcono Zdzisławowi Lenartowiczowi, odkrywcy materiałów, na podstawie których Karol Hadaczek, Leon Kozłowski oraz Włodzimierz Antoniewicz wydzielili tę jednostkę kulturową, wskazując na jej powiązania z kulturą amfor kulistych, kulturą badeńską oraz kulturą ceramiki sznurowej. Wspomniano także o badaniach Józefa Żurowskiego i Zygmunta Szmita prowadzonych w rejonie Złotej, będących jednymi z największych w tym czasie prac wykopaliskowych. Druga część poświęcona została badaniom powojennym, w tym pracom Eligii Gąssowskiej, realizowanym w latach 50. i 60. XX wieku w Sandomierzu i we Włostowie, oraz badaniom Jana Gurby. Uwzględniono również późniejsze badania Józefa Ścibiora, Marka Florka i Krzysztofa Garbacza, a także prace Zygmunta Krzaka który opracowywał materiały z przedwojennych wykopalisk Żurowskiego i Szmita. Trzecia część obejmuje omówienie najnowszych badań terenowych prowadzonych m.in. przez Monikę Bajkę i Marka Florka oraz prac teoretycznych Barbary Witkowskiej i Jana Machnika. Ostatni podrozdział dotyczy krytyki źródeł i najważniejszych problemów badawczych związanych z materiałami kultury złockiej ze zbiorów Muzeum Zamkowego w Sandomierzu.
Abstract: This chapter presents the history of research on the Złota culture and outlines the main assumptions of the study, whose aim is to present and analyse materials of this cultural unit housed in the collections of the Castle Museum in Sandomierz. The chapter is divided into four main parts. The first part concerns pre-war research on the Złota culture. Particular attention is paid to Zdzisław Lenartowicz, the discoverer of the materials on the basis of which Karol Hadaczek, Leon Kozłowski, and Włodzimierz Antoniewicz distinguished this cultural unit, pointing to its connections with the Globular Amphora culture, the Baden culture, and the Corded Ware culture. The chapter also mentions the research conducted by Józef Żurowski and Zygmunt Szmit in the Złota area, which constituted some of the largest excavation projects of that time. The second part is devoted to post-war research, including the work of Eligia Gąssowska carried out in the 1950s and 1960s in Sandomierz and Włostów, as well as the studies of Jan Gurba. Later research by Józef Ścibior, Marek Florek, and Krzysztof Garbacz is also discussed, along with the work of Zygmunt Krzak, who analysed materials from the pre-war excavations of Żurowski and Szmit. The third part discusses the most recent fieldwork conducted, among others, by Monika Bajka and Marek Florek, as well as theoretical studies by Barbara Witkowska and Jan Machnik. The final subsection addresses source criticism and the most important research problems related to materials of the Złota culture held in the collections of the Castle Museum in Sandomierz.