DOI: 10.33547/PraceArch.70.07
Rudolf Jamka jako badacz wczesnego średniowiecza na terenie Polski
Rudolf Jamka as a researcher of Early Middle Ages in Poland
by Jacek Poleski 
1
1 – Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polska
In: J. Chochorowski (ed.), 2024. Profesor Rudolf Jamka i utworzenie Instytutu Archeologii UJ, Prace Archeologiczne 70, pp. 269-300. Kraków: Institute of Archaeology, Jagiellonian University / Profil-Archeo.
Abstrakt: Artykuł przedstawia analizę dorobku Rudolfa Jamki w zakresie badań nad wczesnym średniowieczem na ziemiach polskich, ze szczególnym uwzględnieniem jego wkładu w rozwój archeologii osadniczej i studiów nad grodami. Autor omawia zarówno prace wykopaliskowe Jamki – m.in. w Opolu i Zawadzie Lanckorońskiej – jak i jego działania organizacyjne, w tym patronat nad tworzeniem katalogów stanowisk archeologicznych w Małopolsce, które stały się fundamentem późniejszych projektów inwentaryzacyjnych, łącznie z projektem Archeologicznego Zdjęcia Polski. Centralnym elementem artykułu jest ponowna ocena odkryć Jamki w Zawadzie Lanckorońskiej nad Dunajcem, zwłaszcza analizy skarbów biżuterii oraz konstrukcji wałów grodowych, których datowanie – potwierdzone badaniami dendrochronologicznymi – wykazało funkcjonowanie grodu w IX–X w. Tekst ukazuje znaczenie Jamki jako prekursora interpretacji wczesnośredniowiecznych umocnień oraz badacza, którego obserwacje, mimo początkowego odrzucenia, znalazły silne potwierdzenie w późniejszych badaniach. Autor podkreśla również wagę nowych analiz porównawczych dotyczących skarbów biżuterii, które rzucają światło na dalekosiężne kontakty handlowe Małopolski i rekonstrukcję elitarnych wzorców kulturowych X wieku. Istotną częścią artykułu jest także omówienie roli Jamki w badaniach nad Kopcem Kraka. Jego opracowanie przedwojennych badań i interpretacje znacząco wpłynęły na uznanie kopca za konstrukcję o genezie przedpiastowskiej i ważny punkt w dyskusji o elitach plemiennych i procesach centralizacyjnych w dorzeczu górnej Wisły.
Abstract: This article offers a critical assessment of Rudolf Jamka’s scholarly contribution to the study of the Early Middle Ages in Polish territories, with particular emphasis on his role in the development of settlement archaeology and hillfort research. It examines both his excavation work – notably at Opole and Zawada Lanckorońska – and his organisational initiatives, including his supervision of archaeological site catalogues in Lesser Poland, which later provided the groundwork for comprehensive inventory projects such as the Archaeological Record of Poland. A central focus is the renewed evaluation of Jamka’s findings at Zawada Lanckorońska on the Dunajec River, particularly his analyses of jewellery hoards and fortification systems, whose dating – subsequently confirmed by dendrochronology – established the site’s occupation during the 9th–10th centuries. The article underscores Jamka’s position as a pioneering interpreter of early medieval defensive structures and a scholar whose original insights, initially questioned, have since been substantiated by later research. It also highlights the significance of recent comparative studies of jewellery hoards, illuminating long-distance trade networks and elite cultural models in 10th-century Lesser Poland. Furthermore, the article discusses Jamka’s contribution to the study of the Krak Mound, demonstrating how his interpretation of pre-war investigations advanced the recognition of its pre-Piast origins and its relevance to debates on tribal elites and early political centralisation in the upper Vistula region.