DOI: 10.33547/PraceArch.70.06
Profesor Rudolf Jamka – badacz okresu rzymskiego
Professor Rudolf Jamka – a scholar of the Roman Period
by Renata Madyda-Legutko 
1, Joanna Zagórska-Telega 1
1 – Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polska
In: J. Chochorowski (ed.), 2024. Profesor Rudolf Jamka i utworzenie Instytutu Archeologii UJ, Prace Archeologiczne 70, pp. 241-267. Kraków: Institute of Archaeology, Jagiellonian University / Profil-Archeo.
Abstrakt: Profesor Rudolf Jamka był jednym z pierwszych polskich uczonych, który zajął się problematyką młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich. W jego bogatym dorobku znajdują się prace mające niejednokrotnie charakter pionierski, związane między innymi z napływem na ziemie polskie terra sigillata, monet rzymskich, a także studia nad ceramiką kultury przeworskiej robioną przy użyciu koła garncarskiego. Jest autorem monografii cmentarzysk ludności kultury przeworskiej w Kopkach, pow. niski, Starachowicach, pow. loco oraz w Ciosnach, pow. zgierski. Prowadził badania na cmentarzysku w Chmielowie Piaskowym, pow. ostrowiecki oraz w Błoniu, pow. sandomierski. Publikował też materiały sepulkralne z różnych regionów osadnictwa kultury przeworskiej, niekiedy znacznie odległych od Małopolski. Przywiązywał znaczną wagę do sprecyzowania chronologii analizowanych materiałów. Na terenie południowej Małopolski wydzielił po raz pierwszy ceramikę kultury puchowskiej, na podstawie prowadzonych własnych prac w Woli Duchackiej w Krakowie. Profesor zwracał również uwagę na podstawy gospodarcze rozwoju społeczności zamieszkujących ziemie Polski południowej i przystosowanie gospodarki do panujących warunków środowiska naturalnego, zwłaszcza w strefie karpackiej. Nie pomijał również badań nad interpretacją etniczną ludności zamieszkującej ziemie leżące w dorzeczu Odry i Wisły. Istotną częścią dorobku naukowego Profesora są prace poświęcone zapinkom, którym przypisywał szczególną rolę jako wyznacznikom chronologicznym. Zostały przez niego wyróżnione po raz pierwszy odmiany zapinek z ziem polskich, których nie uwzględniała klasyfikacja O. Almgrena, tj. zapinki łączące cechy II i IV grupy oraz zapinki określone jako typu Leonów. Profesor jest także autorem obszernego studium poświęconego zapinkom oczkowatym.
Abstract: Professor Rudolf Jamka was among the first Polish scholars to address issues of the younger pre-Roman Period, and the Roman Period as well. His extensive output includes many pioneering works concerning the inflow of terra sigillata, Roman coins, and studies on wheel-made pottery of the Przeworsk culture, among others. He is the author of monographs on Przeworsk culture cemeteries in Kopki, Nisko District; Starachowice, Starachowice District; and Ciosny, Zgierz District. Jamka conducted research on the cemeteries in Chmielów Piaskowy, District Ostrowiec Świętokrzyski and in Błonie, District Sandomierz, and he published sepulchral materials from various regions within the Przeworsk culture range, sometimes considerably distant from Lesser Poland, always attaching particular importance to determining the precise chronology of the analysed materials. In southern Lesser Poland, he identified for the first time the pottery of the Púchov culture, based on his own work in Wola Duchacka in Kraków. The professor also addressed the economic foundations of the development of communities inhabiting southern Poland and the adaptation of the economy to the environmental conditions, especially in the Carpathian zone. Another line of his research concerned the ethnic interpretation of populations inhabiting the lands in the Odra and Vistula basins. His works devoted to brooches, artefacts he believed to be particularly good chronological indicators, make up an important part of his scientific output. He was the first in Poland to distinguish the brooch varieties not included in Almgren’s classification, i.e. brooches combining features of groups II and IV and brooches of the Leonów type. Rudolf Jamka is also the author of an extensive study on eye brooches.