DOI: 10.33547/zlocka2025/4
Badania bioarcheologiczne / Bioarchaeological research
by Agata Hałuszko 
1, Michał Golubiński 2, Barbara Bujalska 2, Martyna Molak 2, Danijela Popović 2, Mateusz Baca 2, Sławomira Pawełczyk 3, Fatima Pawełczyk 3
1 – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Instytut Archeologii, Lublin, Polska; 2 – Uniwersytet Warszawski, Laboratorium Paleogenetyki i Genetyki Konserwatorskiej CNT, Warszawa, Polska; 3 – Politechnika Śląska, Gliwice, Polska
In: W. Rajpold (ed.), 2025. Materiały kultury złockiej ze zbiorów Muzeum Zamkowego w Sandomierzu / Materials of the Złota culture from the collection of the Castle Muzeum in Sandomierz, pp. 214-244. Pękowice – Sandomierz: Profil-Archeo.
Abstrakt: W rozdziale omówiono zagadnienia związane z badaniami biologiczno-fizycznymi ludzkich szczątków wiązanych z kulturą złocką, pochodzących ze zbiorów Muzeum Zamkowego w Sandomierzu. Rozdział podzielony został na cztery główne części. Pierwsza z nich poświęcona jest problematyce analiz antropologicznych. Łącznie przeanalizowano szczątki 23 osobników pochodzących z siedmiu stanowisk archeologicznych, określając ich wiek, a tam, gdzie było to możliwe, również płeć. Zwrócono uwagę na istotne ograniczenia badawcze, wynikające ze stopnia zniszczenia materiału kostnego, jego niekompletności oraz przemieszania. Podkreślono także trudności w odróżnieniu zmian patologicznych powstałych za życia od przekształceń postdepozycyjnych. Drugi podrozdział przedstawia wyniki analiz izotopów węgla i azotu, odnoszących się do diety badanej społeczności. Uzyskane dane wskazują na znaczący udział białka zwierzęcego w diecie oraz drugorzędną rolę produktów roślinnych. Kolejna część poświęcona została analizom izotopów strontu, pozwalającym na określenie pochodzenia osobników. Wyniki badań wykazały pozamiejscowe pochodzenie kobiet, w tym także osobników młodocianych, przy jednoczesnym lokalnym pochodzeniu mężczyzn. Ostatnia część rozdziału dotyczy analiz aDNA, koncentrujących się na zagadnieniach pokrewieństwa biologicznego osób pochowanych w grobach kultury złockiej. Badania te umożliwiły weryfikację wyników analiz antropologicznych dotyczących określenia płci, a w przypadku dzieci – ich doprecyzowanie. Ponadto potwierdziły istnienie powiązań genetycznych społeczności kultury złockiej z populacjami kultury amfor kulistych, przy jednoczesnej obecności pojedynczych osobników związanych z kulturą ceramiki sznurowej.
Abstract: This chapter discusses issues related to biological and physical analyses of human remains associated with the Złota culture from the collections of the Castle Museum in Sandomierz. The chapter is divided into four main parts. The first addresses anthropological analyses. In total, remains of 23 individuals from seven archaeological sites were analysed, with determinations of age and, where possible, sex. Significant research limitations resulting from the poor preservation, incompleteness, and disturbance of the skeletal material are highlighted, as are difficulties in distinguishing pathological changes formed during life from post-depositional alterations. The second subsection presents the results of carbon and nitrogen isotope analyses relating to the diet of the studied community. The data indicate a significant contribution of animal protein and a secondary role of plant products. The following section is devoted to strontium isotope analyses, which allow for the determination of individual origins. The results revealed non-local origins of women, including juveniles, alongside the local origin of men. The final part of the chapter concerns aDNA analyses, focusing on biological kinship among individuals buried in Złota culture graves. These studies enabled verification of anthropological sex determinations and, in the case of children, their refinement. They also confirmed genetic links between the Złota culture community and populations of the Globular Amphora culture, alongside the presence of individual persons associated with the Corded Ware culture.